GABRIELEN LEKUA disko-liburua: Bilbaoko kaleak

 

SONY DSC

BILBAOKO KALEAK

        Gabriel Aresti , 1967

Entzun ahala irakurtzeko:

Bilbaoko kaleak,

gora eta behera,

errekatik mendira,

batzuk artezak,

gehienak zeiharrak,

lurra estali da

etxez eta gizonez,

gizonak leku batetik bestera

eramateko

makinez,

bizioz eta bekatuz,

karitatez eta kriminaz,

plaza biribilak,

zumardi zabalak,

zuek

niri

gogora

ekartzen didazue

nire asmo zaharra,

behin egin nahi ukan nuen

eta

inoiz egin ez dudana,

Autonomia,

Adiskidetasuna,

Bakea,

Libertatea,

Foruak,

maitatu ditudan gauzak,

Urkijo ministroa,

Gardoki kardinalea,

Mazarredo almirantea,

Egia jenerala,

Arrikibar ekonomista,

higuindu ditudan gizonak,

kaleak,

kale motzak,

kaleak hemendik, hortik,

handik,

edonundik,

Gorbeiara joateko gutizia sortzen zait barrenean,

bertan organizatzeko euskeraren salbazioa,

baina hemen geratzen naiz,

kale arte honetan,

milagro baten zai,

egunero bizarra kenteari uzteko

nahikoa kurajerik

ez baitut.

Disko-liburua prestatzen ari gara

Urrian argitaratu asmo dugun GABRIELEN LEKUA disko-liburua prestatzen ari gara. Diskoan Rafa Ruedak sortutako bederatzi kantu, zazpi Arestiren poema musikatuak eta beste biak Andoni Egañak idatzitako bi bertso-sorta berri eta Oier Guillanek deklamatutako bi poema izango ditugu entzungai.

Bilboko Irala auzoko Kobaestudion grabatzen ari gara, Rafa Ruedaren gidaritzapean eta Xanpe teknikari dugula.

SONY DSC

SONY DSC

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lizardi eta Aresti

 

2000. urteko azaroaren 24an Koldo Izagirrek XX. Mendeko Poesia Kaieren lehen argitaldia aurkezteko eman zuen hitzaldian Xabier Lizardi eta Gabriel Arestiren bi poemen intertestualitateaz ( hitzaldia osorik sarean ) :

 

(…) Lizardiren Zuaitz Eroria, Lauaxetaren Langile eraildu bati, Lekuonaren Errota zaarra, Miranderen Zakur hila… oro har, erori, kolpatu edo suntsituaganako atxikimendua nabari dugu guztietan, badirudi poetek barneratua dutela derrota kolektibo bat, alegoria desberdinetan kantatzen dutena… Aspaldiko kontua da Elizanbururen «…aizkorak ezin hautsizkoa» hura. Epikotasun lorios betetik urrunduta, suntsimendu baten zantzuak kantatzen dizkigute XX. mendeko poeta gailenek. Derrotaren kontzientzia honek ez garamatza ordea malkokeriara: poetak askatasun egarri handi batean kantatzen du «hegoak ebaki banizkio…» Hain zuzen, «txoriñoak kaloian tristerik du kantatzen…» horren ondorio eta erreakzio dugu, poeta ez baitago jadanik kaiolan, ez da identifikatzen ez zuhaitzarekin, ez langile erahilduarekin, ez zakurrarekin, kanpotik ari da —derrotatua baina biktimismorik gabe— eta gorazarre egiten dio eroriari, hari zuzentzen zaio, memorian jasotzen du, bere poesia ez baita lanturako, malkoa isuriko duen arren. Irakur dezagun berriro Lekuonaren poema: errotaren oihuz —interpreta bedi oihu ezaren oihuz— maluretan den arren, «bizitza-legea nahi luke onartu», eta aitorpen horrek darama gero Porlandi-ra:

 

Baina utz dezadan
artzain bizitza ezti,
baserri birako
bakezko barruti.
Mindura berrian
kanta nahi dut beti.
Min dut egiazki.
Baina hobe dugu
gauza asko galtzea
eta ez pobreak
goseak hiltzea.

 

Poeta malkontzia izanen da, baina ez negartia. Are gehiago, negarretik malkora dagoen bilakabidea da gure lirikaren eta are gure poesia moderno osoaren garapena.

 

Zuaitz bat, urtezua, lurrera botea…
Zaarra izanagatik bazun ark osasun betea!
Ondoan orra agiri, zornak ezotua,
aizkora ankerraren ebaki sarri-berritua.

 

Erorikoan lurraren kontra hautsi ez diren adarrak zerurantz luzatzen ditu erruki eske; zuhaitz lagunak dar-dar batean daude, lurra nahigabez, haizea zinkuruz, ihes dagite txoriek… Amiltze honen deskribapenaren ondoren, esker gaiztoaren parabola bat garatzen du Lizardik, gizakiaren ezinasearen alegia bat zehazki taxuturiko laukoetan; azkenik badatoz idiak, itzainak kate bat lotzen dio, zerraren hotsa entzuten da urrunean…

 

Baaramakete, eraman, zuaitz eroria…
Errukia garaituz, betor nerekoikeria.
Baaramakete, eraman!, bestela mendia
ezpainikek gehiago begiaren pozgarria.

 

Badaramate zuhaitza noski, eta adarrak kenduta enborra emanen diote zerrari, ez zaigu besterik esaten. Lizardiren poema Arestik jarraitu zuen, dokumental beraren hurrengo sekuentzia balitz bezalaxe.

 

Aleman barkua atrakatu da Zorrotzan.
Zimentua dakar, ehun kiloko sakoetan.
Bien bitartean
Anton eta Gilen zeuden
zerrarekin
tronko hura erdibitzen.
Sokarekin…
Eztago kablerik…
Bestela…
Tira eta tira,
Orain Anton,
gero Gilen,
eznaiz hilen,
Gilen.
Hemen euskeraz
ta han erderaz.
Birao egiten zuten.
Okerbideak ezpaitaki mintzaerarik,
berdin tratatzen baitu
erdalduna
eta
euskalduna.
Arbolaren neurriak hartu nituen.
Antiojuak bustitzen zitzaizkidan.
(Amak gauean pentsatu zuen errekara
erori nintzela). Eta esan nuen:
Beti paratuko naiz
gizonaren alde.
Gilen.
Anton.

Gehiago irakurri

1954an argitaratu zituen Gabriel Arestik lehen poemak

Jokin Zaitegik 1950en Guatemalako erbestean sortu zuen Euzko-Gogoa aldizkarian plazaratu zituen Gabriel Arestik bere lehen poemak. Honakoa, berbarako:

Dance dans la prière (From «Suite des dances souletines et mixaines»).

Aresti’ar Gabirel

                                «Mother, sister and Spirit of the Garden»

                                        (Ash-Wednesday, T. S. Eliot).

Arreba

Emaztegaia, alhaba,

Emaztea, ohakidea, no, izeba,

Guztion ama.

Maitea,

ioran guztien sedea,

Zuzentzen dun ohartzeke nire bidea,

Nire ibiltea;

Lilia,

Apalezko loreñia,

Eteten dun tairik gabe nire bizia;

Izar-argia.

Kutuna,

Adiskidea, laguna, Gehiago irakurri

” Euskeraren izen poetikoak” hitzaldia antzeztuko du Patxo Telleriak Ean

Aurtengo Eako poesia egunak jardunaldietan, Patxo Telleriak beren beregi landutako Gabriel Arestiren ” Euskeraren izen poetikoak” antzeztuko du.

Bihar izango da, uztailak 19 dituela, 19:30ean udaletxean.

“Euskeraren izen poetikoak” hitzaldia Hernaniko udaletxeko pleno-aretoan eman zuen Gabriel Arestik, 1966an. Hitzaldiko aurkezlea Ramon Saizarbitoria izan zen.

Azken euskaldunaren heriotzea deritzon bertso sorta ere hitzaldi haretarako atondu zuen Arestik. Susa argitaletxearen webgunean dugu entzungai, beste hamaika testugaz batera.

import_15023117_1

 

Gabriel Aresti eta Nestor Basterretxea

Gabrielen Lekua sentikariko gidoilari lanetan ari den Andoni Egañak Gabriel Aresti eta Nestor Basterretxea elkartu ditu BERRIArako idatzitako artikuluan

Bi aipamen

Andoni Egaña

 

Biak izan dira albiste azken egunotan. Gabriel Aresti eta Nestor Basterretxea. Bilbotarra eta bermeotar gipuzkoartua. Harrizko herri hau-ren eskuizkribua Arantzazun zegoen eta Gabrielen familiaren esku jarri dute frantziskotarrek batetik. Bestetik, Gipuzkoako Foru Aldundiak Nestor Basterretxeari urrezko domina ematea erabaki du. Eta lehenik burutik pasatu zaidana izan da, Euskal Herrian, botelasterrean galdera egingo bagenu bietan zein zen zaharragoa, alegia, nor jaio zen bestea baino lehen, erantzun xelebre askoak jasoko genituzkeela. Bata duela ia berrogei urte hil zen, eta bestea bizirik dago, eta duela oso gutxira arte batean eta bestean ikusi ahal izan dugu, bere sormen lanean tinko eta gizarte gaietan parte hartzaile.

Ez dirudi, pentsatzen jarri gabe, baina Basterretxea Aresti baino dezente zaharragoa da. Ia hamar urteren aldea. Gure irudipen kolektiboan, ordea, horrelakorik izateko gai bagina behintzat, bata aspaldikoa da, eta bestea oraindik ere gaur egungoa. Ondorioa nabarmena da alde horretatik: bizirik egotea bezalakorik ez da bizi zarela ohar daitezen. Gehiago irakurri